नारायण भट्टराई
अक्षय तृतीया (अखतिज) हिन्दू तथा जैन धर्ममा अत्यन्तै पवित्र र शुभ पर्वका रूपमा मनाइन्छ। यो पर्व प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पक्षको तृतीया तिथिमा पर्दछ। “अक्षय” शब्दको अर्थ कहिल्यै नाश नहुने अर्थात् अनन्त फल दिने भन्ने हुन्छ। यस वर्ष २०८३ सालमा अक्षय तृतीया वैशाख ७ गते सोमबार परेको छ।
किन विशेष छ अक्षय तृतीया ?
यस दिन गरिने दान, जप, तप, स्नानजस्ता पुण्यकर्महरू कहिल्यै समाप्त नहुने फल दिने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले यस दिनलाई “सर्वसिद्ध मुहूर्त” पनि भनिन्छ, जसमा कुनै पनि शुभ कार्य गर्न छुट्टै साइत हेर्नु पर्दैन।
धार्मिक महत्व
धार्मिक मान्यताअनुसार यस दिन भगवान विष्णुको अवतार परशुरामको जन्म भएको मानिन्छ। साथै महाभारत लेखन कार्य गणेशले सुरु गरेको दिन पनि यही मानिन्छ। भगवान कृष्णले सुदामालाई अक्षय धन दिएको कथा र पाण्डवहरूले अक्षय पात्र प्राप्त गरेको प्रसङ्ग पनि यसै दिनसँग जोडिएको छ।
के–के गर्ने गरिन्छ ?
यस दिन बिहानै उठेर पवित्र नदी, तलाउ वा घरमै स्नान गर्ने चलन छ। त्यसपछि भगवान विष्णु र लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ। अन्न, पानी, कपडा, फलफूल, जौको सातु, सर्वत, सुन आदि दान गर्ने प्रचलन रहेको छ। नयाँ काम सुरु गर्ने, व्यापार आरम्भ गर्ने, घर निर्माण वा विवाह जस्ता शुभ कार्यका लागि पनि यो दिन उत्तम मानिन्छ। सुन किन्नु पनि शुभ मानिन्छ।
कृषिमा महत्व
अक्षय तृतीयाबाट खेतीपातीको काम सुरु गर्न पनि शुभ मानिन्छ। किसानहरूले बिउ छर्ने र नयाँ कृषि कार्य प्रारम्भ गर्ने परम्परा रहेको छ।
आध्यात्मिक सन्देश
यो पर्वले सानो पुण्यले पनि ठूलो फल दिन सक्छ भन्ने सन्देश दिन्छ। साथै दान, सेवा र श्रद्धा कहिल्यै व्यर्थ नहुने र सत्कर्म नै जीवनको साँचो धन हो भन्ने शिक्षा दिन्छ।
पूजा विधि
अक्षय तृतीयाको दिन बिहान ब्रह्ममुहूर्तमा उठेर स्नान गरी सफा लुगा लगाइन्छ। पूजा स्थान सफा गरेर विष्णु र लक्ष्मीको मूर्ति वा तस्वीर स्थापना गरिन्छ। त्यसपछि दीप, धूप बालेर जल, फूल, अक्षता अर्पण गरिन्छ।
“ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” मन्त्र जप गर्नु शुभ मानिन्छ। सम्भव भए विष्णु सहस्रनाम वा लक्ष्मी स्तोत्र पाठ गर्न सकिन्छ।
यस दिन दानको विशेष महत्व भएकाले अन्न, पानी, कपडा तथा अन्य आवश्यक सामग्री गरिब वा आवश्यक परेकालाई दान गर्ने चलन छ।
अक्षय तृतीया व्रत कथा
प्राचीन समयमा एक गरिब तर धर्मपरायण वैश्य बस्थे। आर्थिक अवस्था कमजोर भए पनि उनले भगवानप्रति गहिरो आस्था राख्थे। उनले अक्षय तृतीयाको महिमा सुनेपछि यस दिन व्रत बस्ने र दान गर्ने निर्णय गरे।
आफ्नो सीमित स्रोतका बाबजुद उनले अन्न, पानी र फलफूल दान गरे र श्रद्धापूर्वक भगवानको पूजा गरे। जीवनपछि उनले अर्को जन्ममा धनी र सुखी परिवारमा जन्म लिएको विश्वास गरिन्छ, जहाँ धन र सुख कहिल्यै कमी भएन।
कथाको सन्देश
यस कथाले सानो दान र सच्चा श्रद्धाले पनि ठूलो फल दिन सक्छ भन्ने शिक्षा दिन्छ। भगवानप्रति भक्ति र सत्कर्मले जीवन परिवर्तन गर्न सक्छ भन्ने विश्वास यसमा व्यक्त गरिएको छ।
