काठमाडौँ । संयुक्त राष्ट्रसंघको नयाँ जलवायु प्रतिवेदनले आगामी पाँच वर्षभित्र पृथ्वीको तापक्रम १ दशमलव ५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्न सक्ने चेतावनी दिएको छ ।
प्रतिवेदनअनुसार यही अवधिमा पृथ्वीको सबैभन्दा तातो वर्षको कीर्तिमान पटक पटक तोडिन सक्ने सम्भावना रहेको छ । विश्व मौसम विज्ञान संगठनले सन् २०३० सम्म आर्कटिक क्षेत्रको तापक्रम करिब १ दशमलव ६६ डिग्री सेल्सियसले बढ्न सक्ने अनुमान पनि गरेको छ ।
प्रतिवेदनमा अमेजन क्षेत्रमा गम्भीर खडेरी र डढेलोको जोखिम बढ्ने उल्लेख गरिएको छ । वैज्ञानिकहरूले कोइला, तेल र ग्यासको बढ्दो प्रयोगका कारण विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि भइरहेको र यसले बाढी, खडेरी तथा अत्यधिक गर्मीजस्ता मौसमी विपद् झन् बढाउने बताएका छन् ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको जलवायु निकाय र बेलायतको मौसम विभागले संयुक्त रूपमा तयार पारेको प्रतिवेदनमा सन् २०२६ देखि २०३० बीच विश्वको औसत तापक्रम औद्योगिक क्रान्तिअघिको अवस्थाभन्दा १ दशमलव ५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि रहने सम्भावना ७५ प्रतिशत रहेको उल्लेख छ ।
प्रतिवेदनअनुसार तापक्रममा सामान्य वृद्धि भए पनि यसले मानव मृत्यु, प्राकृतिक जोखिम र जीवजन्तुका प्रजातिमा गम्भीर असर पार्नेछ । प्रवाल भित्ते र हिमनदीजस्ता प्राकृतिक प्रणालीले थप तापीय दबाब सहन नसक्ने चेतावनी दिइएको छ ।
विश्व मौसम विज्ञान संगठनका अनुसार आगामी पाँच वर्षमध्ये कम्तीमा एक वर्षमा १ दशमलव ५ डिग्री सेल्सियसको सीमा पार हुने सम्भावना ९१ प्रतिशत रहेको छ । यस्तै सन् २०२४ मा बनेको पृथ्वीको सबैभन्दा तातो वर्षको कीर्तिमान फेरि तोडिने सम्भावना ८६ प्रतिशत रहेको जनाइएको छ ।
अनुमानअनुसार सन् २०३० सम्म प्रत्येक वर्षको तापक्रम १९औँ शताब्दीको अन्त्यतिरको अवस्थाभन्दा १ दशमलव ३ देखि १ दशमलव ९ डिग्री सेल्सियससम्म बढी रहनेछ ।
प्रतिवेदनमा ‘एल निनो’ को प्रभाव फेरि देखिन सक्ने सम्भावना पनि औँल्याइएको छ । छोटो अवधिको मौसम पूर्वानुमानमा ‘एल निनो’ सक्रिय हुन सक्ने संकेत देखिएको र यसको असर सन् २०२८ सम्म कायम रहन सक्ने विश्व मौसम विज्ञान संगठनले जनाएको छ । यसका कारण सन् २०२७ मा सन् २०२४ को तापक्रम रेकर्ड तोडिन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका जलवायु प्रमुख साइमन स्टिलले पछिल्ला वर्षहरूमा केही प्रगति भए पनि तापक्रम वृद्धि नियन्त्रण गर्ने प्रयास पर्याप्त नभएको बताएका छन् । प्रतिवेदनकी सहलेखिका मेलिसा सिब्रुकले १ दशमलव ५ डिग्री सेल्सियस अन्तिम सीमा नभएको उल्लेख गर्दै प्रत्येक ० दशमलव १ डिग्री तापक्रम वृद्धि हुँदै जाँदा यसको असर झन् गम्भीर बन्ने बताइन् ।
लन्डनकी जलवायु वैज्ञानिक फ्रेडरिक ओटोले यदि तापक्रम पूरा वर्ष १ दशमलव ५ डिग्रीभन्दा माथि रह्यो भने संसारले अत्यन्त खतरनाक मौसमीय अवस्था सामना गर्नुपर्ने चेतावनी दिएकी छन् ।