रुपन्देही ।सामान्यतया विद्यालयमा उत्कृष्ट हुने विद्यार्थीले मेडल, प्रमाणपत्र वा केही नगद पुरस्कार पाउने चलन हुन्छ। तर रुपन्देहीको मायादेवी गाउँपालिका–४ स्थित सुण्डी माध्यमिक विद्यालय ले पुरस्कारको परम्परागत शैलीलाई तोड्दै एउटा अनौठो र जीवनोपयोगी अभ्यास सुरु गरेको छ।
यहाँका जेहेन्दार विद्यार्थीले पुरस्कारस्वरूप प्रमाणपत्र मात्र होइन, आर्थिक उपार्जनमा सहयोगी हुने भैँसी प्राप्त गर्छन्। सुन्दा सुरुमा अचम्म लाग्न सक्छ, तर विद्यालयको यो कार्यक्रमले विद्यार्थीको शैक्षिक स्तर सुधार्नुका साथै धेरै परिवारका लागि आयको आधारसमेत बनेको छ।
कक्षा ११ मा अध्ययनरत शिवकुमार यादव यस वर्ष भैँसी पुरस्कार पाउने विद्यार्थीमध्ये एक हुन्। उनका लागि यो भैँसी केवल उपहार मात्र होइन, उच्च शिक्षाका लागि खर्च जुटाउने भरपर्दो माध्यम बनेको छ।
“यो भैँसीबाट हुने आम्दानीले मेरो पढाइ खर्च धान्न ठूलो मद्दत पुग्नेछ,” उत्साहित हुँदै शिवले भने।
उनीजस्तै अन्य विद्यार्थीहरूमा पनि अहिले पढाइप्रतिको लगाव उल्लेखनीय रूपमा बढेको विद्यालयले जनाएको छ। यो योजनाले विद्यार्थीमा जिम्मेवारीबोध मात्र होइन, भविष्यप्रति आशावादी सोचसमेत विकास गरेको छ।
किन रोजियो भैँसी पुरस्कार ?
दक्षिणी रुपन्देहीका अधिकांश परिवारको मुख्य पेसा कृषि र पशुपालन हो। आर्थिक अभावकै कारण बीचमै पढाइ छोड्ने दर यहाँको ठूलो चुनौतीका रूपमा रहेको थियो।
विद्यालयका अनुसार विद्यार्थीलाई केवल सैद्धान्तिक ज्ञान र प्रशंसा मात्र पर्याप्त थिएन, उनीहरूको पढाइलाई निरन्तरता दिने ठोस आधार आवश्यक थियो।
विद्यालयका प्रधानाध्यापक केशव पौडेल भन्छन्,
“हामीले शिक्षालाई जीवन र जीविकोपार्जनसँग जोड्न खोजेका हौँ। भैँसी पुरस्कारले विद्यार्थीलाई पढाइमा टिकाउन र अभिभावकलाई शिक्षाप्रति सकारात्मक बनाउन राम्रो काम गरेको छ।”
यो कार्यक्रम सुरु भएपछि विद्यालयको शैक्षिक वातावरणमा उल्लेखनीय सुधार आएको छ। आर्थिक कारणले विद्यालय छोड्ने विद्यार्थीको संख्या घट्दै गएको छ भने भैँसी पाउने लक्ष्यसहित विद्यार्थीहरूबीच नियमित उपस्थित हुने र उत्कृष्ट नतिजा ल्याउने स्वस्थ प्रतिस्पर्धा बढेको छ।
पहिले छोराछोरीलाई खेतबारीको काममा लगाउने अभिभावकहरू अहिले उनीहरूको पढाइमा समय र लगानी गर्न थालेका छन्।
प्रतिस्पर्धाबाट छनोट
भैँसी पुरस्कार पाउनु भने सहज छैन। विद्यालयले हरेक वर्ष पुस्तक समीक्षा प्रतियोगिता आयोजना गर्छ, जसमा विद्यार्थीहरू समूहगत रूपमा सहभागी हुन्छन् र आफ्नो विश्लेषणात्मक क्षमता प्रदर्शन गर्छन्।
उत्कृष्ट हुने पहिलो र दोस्रो समूहका विद्यार्थीलाई भैँसी प्रदान गरिन्छ भने अन्य सहभागीलाई प्रोत्साहनस्वरूप नगद पुरस्कार दिने व्यवस्था गरिएको छ।
यो अभियानलाई सफल बनाउन दक्षिण कोरियाका प्रसिद्ध पर्वतारोही Um Hong-gil र उनको संस्थाले निरन्तर सहयोग गर्दै आएका छन्।
उनकै सहयोगमा विद्यालयले अहिलेसम्म ५१ वटा भैँसी वितरण गरिसकेको छ, जसमध्ये यसै वर्ष मात्रै १० वटा वितरण गरिएको छ।
पुरस्कार वितरण कार्यक्रममा सहभागी हुन Um Hong-gil हरेक वर्ष दक्षिण कोरियाबाट आफ्ना सहयोगीसहित नेपाल आउने गरेका छन्। आफूले सहयोग गरेको पुरस्कार विद्यार्थी र परिवारका लागि उपयोगी भएको देख्दा उनी अत्यन्त उत्साहित हुने विद्यालय स्रोतले जनाएको छ।
सुण्डी माध्यमिक विद्यालयको यो अभ्यासले एउटा महत्वपूर्ण पाठ सिकाएको छ—शिक्षा जब मानिसको आधारभूत आवश्यकता र आम्दानीसँग जोडिन्छ, तब मात्र त्यसले समाजमा दिगो परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
ग्रामीण क्षेत्रका अन्य विद्यालयहरूका लागि पनि यो कार्यक्रम एउटा प्रेरणादायी नमुना बन्न सक्छ, जसले शिक्षा र जीविकोपार्जनलाई एउटै सूत्रमा बाँध्ने सफल प्रयास देखाएको छ।
